تبلیغات
❤مجموعه اول بسته های آموزشی در کشور❤ - مراقبت های دوران بارداری
اگر می‌خواهید بدانید که در دوران بارداری باید چه نوع تغذیه‌ای داشته باشید این مطلب را بخوانید واگر شما قصد دارید بچه‌دار شوید، حتما با یك متخصص تغذیه مشورت كنید. چرا كه با این كار به شما علاوه بر حفظ سلامت خود، می توانید كودكی به دنیا بیاورید كه از سلامت كامل برخوردار باشد. به اندازه و متنوع بخورید شما باید به خاطر داشته باشید كه از این پس دو نفر هستید، اما چیزی كه مهم است  این است كه درست، به اندازه و متنوع بخورید. به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز به نقل از همشهری ، بعضی ها فكر می‌كنند چون باردار هستند باید هر چیزی كه دم دستشان می‌آید بخورند كه در این صورت، هر روز به وزنشان اضافه می‌شود، بعضی ها هم از ترس اضافه وزن حتی نیاز‌های اولیه اشان را هم به دست نمی‌‌‌‌‌‌آورند كه این كار منجر به استفاده جنین از ذخایر بدنشان خواهد شد و در معرض ابتلا به سو تغدیه قرار خواهند گرفت.  اما لازم است بدانید كه درسالم خواری سبب پیشگیری از سو تغذیه و دهیدراتاسیون (كم آبی) می‌شود كه اینها از مهمترین فاكتورهای خطر دوران بارداری به شمار می آید. كالری شما در دوران بارداری احتیاج به مصرف موادغذایی در حد 300-500 كالری بیشتر از حالت عادی كه هر روز مصرف می كنید، دارید. بنابراین بهترین كار در مواقع گرسنگی این است كه، به ندای بدنتان گوش دهید.بهتر است تا می‌توانید از نان های سبوس دار ، حبوبات و غلات با دانه كامل، پاستاهای غنی شده و به طور كلی مواد غذایی كه در قسمت پایین هرم غذایی قرار دارند ، استفاده كنید. اگر به سختی وزن اضافه می كنید، بهتر است سعی كنید تا با استفاده از وعده های كوچك و مكرر، میزان چربی های ر‍‍ژیم غذایی تان را افزایش دهید. به خاطر داشته باشید چون یك نفره باید جور دو نفر را بكشید ، بنابراین هر زمانی كه احساس گرسنگی كردید، چیزی بخورید.( البته سعی شما در مصرف منابع خوب چربی ها باشد.) كلسیم به عنوان دومین قدم ، میزان كلسیم مصرفی شما باید به میزان 1500 میلی گرم در روز باشد تا سلامت استخوان های شما و كودكتان ، حفظ شود (در حدود 3 لیوان شیر یا ماست).  جالب است بدانید كه در بسیاری از رژیم های غذایی، مواد غذایی حاوی كلسیم حذف می‌شوند بنابراین از پیروی از رژیم های خاص و غیر اصولی خودداری كنید. در كنار شیر كه بهترین منبع دسترسی به كلسیم تلقی می شود، سایرمحصولات لبنی، مثل میوه های غنی شده با كلسیم  و حتی قرص های  مكمل كلسیم از منابع بسیار خوب تامین این ماده مغذی به شمار می‌آیند. فیبر یبوست یكی از مشكلات عمده دوران بارداری است و فیبرها به دلیل خاصیت ضد یبوست‌شان شناخته شده‌اند. بنابراین مصرف منابع غذایی حاوی فیبر بالا به شما در برطرف كردن مشكلات گوارشی بسیار كمك می‌كند.  فیبرها را می‌توانید در غلات سبوس دار ،میوه ها و سبزیجات پیدا كنید. مكمل هایی مثل سیتروسل یا متا موسیل حاوی فیبر،وجود دارد كه مصرف آنها در دوران بارداری بلامانع است. پروتئین تنها اگر گیاه خوار باشید در رابطه با  پروتئین دریافتی شما در دوران بارداری نگرانی وجود دارد در غیر این صورت و با پیروی از یك رژیم غذایی سالم و متعادل می توانید پروتئین مورد نیاز بدن خود را دریافت كنید.مصرف گوشت های سفید و ماهی (دو بار در هفته) را در اولویت قرار دهید. آهن بسیاری از خانم ها دوران بارداری خود را با ذخیره بسیار كمی از آهن و یا حتی كمبود این ماده مغذی آغاز می‌كنند. در حالی كه با مصرف كافی از گروه گوشت ها و سبزیجات برگ سبز تیره می‌توان این كمبود‌ها را جبران كرد. در رابطه با مصرف مكمل های آهن باید یادآوری كنیم كه برخی از افراد با مصرف این مكمل ها  دچار دردهای شكمی، یبوست و در مواردی اسهال می شوند. ویتامین ها برای اینكه از میزان مورد نیاز مصرف ویتامین ها در دوران بارداری نسبت به آنچه در حال حاضر مصرف می كنید پی ببرید، بهتر است كه با پزشك‌تان مشورت كنید. اسید فولیك یكی از مهمترین ویتامین‌هایی است كه باید دریافت كنید و در صورتی كه كمبود آن وجود داشته باشد ، اختلال در سلامت شكل‌گیری كانال عصبی جنین به وجود خواهد آمد. در رابطه با سایر ویتامین‌ها هم در كنار مصرف 4-5 وعده از میوه‌ها و سبزی‌های تازه مصرف مولتی ویتامین ها می‌تواند بسیار كارآمد باشد.در این مقاله آنچه را که لازم است مادران باردار بدانند بطور کامل بیان می کنیم. همانطوریكه میدانیم مهمترین شاخص بهداشتی هر کشوری شاخص مرگ و میر زنان باردار می باشد که با بیشرفت جوامع و دسترسی اکثریت افراد به خدمات بهداشتی خوشبختانه میزان این شاخص رو به  کاهش می باشد .  زنان باردار بعنوان جزئی از جامعه نیاز به دریافت خدمات بهداشتی در حد مطلوب دارند،  چرا که با وارد شدن به این مرحله دوران بر خطری را آغاز می کنند که می تواند بایان نا خو شایندی همراه با عوارض خطر ناک برای خودو  جنین  داشته باشد.  بنابر این جهت کاهش این عوارض و کمک به زنان باردار برای به سلامت به بایان رساندن این مرحله نیاز به توجه و مراقبت خاصی دارند که کارمندان بهداشتی در این امر بسیار دخیل می باشند .   لذا بر آن شدیم تا در این قسمت مباحث لازم در  این خصوص را بیان نمائیم حاملگی با تركیب سلول جنسی  مرد وزن شروع می شود . مدت یك بارداری طبیعی حدود ۳۸ هفته از زمان شروع حاملگی تا تولد نوزاد است .  مدت حاملگی در حدود ۲۸۰ روز است جهت محاسبه زمان  زایمان مبدا قراردادی را اولین روز آ خرین قاعدگی زن قرار داده  و به آن ۷ روز اضافه ، ۳ ماه كم و یكسال اضافه نمایید ،مثلاّ اگر اولین آخرین قاعدگی زنی ۱۰/۶/۸۴ باشد ، تاریخ زایمان او ۱۷/۳/۸۵ خواهد بود .   **مراجعات زن باردار در طول دوران بارداری در حالت طبیعی به شرح ذیل می باشد :  ۶ ماه اول بارداری : ماهی یكبار ماه ۷ و۸ بارداری : هر ۱۵ روز یكبار ماه ۹ بارداری  : هفته ای یكبار    ***مراقبتهای دوران بارداری شامل موارد زیر می باشد :  **تشكیل پرونده و معاینه كامل خانم باردار از جمله معاینه قلب وریه :  پس از خوشامد گوئی به زن باردار از او خواهش كنید در محل مناسب و راحتی نزدیك شما بنشیند  پس از معرفی و آشنائی با او اولین مراقبت را با پر كردن فرم مربوطه انجام دهید .   *اندازه گیری و كنترل منظم وزن و فشار خون و اندازه گیری قد:   در اولین مراجعه برای بدست آوردن نمایه توده بدنی زن باردار طبق این فرمول عمل می کنیم :  وزن تقسیم بر قد ( به متر ) به توان دو  ، که این کار جهت تشخیص مقدار افزایش وزن در طول دوران بارداری  انجا م می شود.   با توجه به عدد به دست آمده افزایش وزن زن باردار به شکل زیر می باشد :  نمایه توده بدنی                                 میزان مجاز افزایش وزن  ۱۰تا ۲۰ (لاغر )                                   ۵/۱۲ تا ۱۸ کیلو گرم ۲۰ تا ۲۵ (طبیعی )                               ۵/۱۱ تا ۱۶ کیلو گرم ۲۶ تا ۳۰ (چاق )                                   ۷ تا ۵/۱۱ کیلو گرم ۳۰ به بالا (خیلی چاق )                         کمتر از ۷ کیلو گرم   **اندازه گیری قد :  -شخص را بدون كفش در مقابل خط كش اندازه گیری قرار داده و یا جلوی متر نصب شده به حالت ایستاده قرار دهید بطوریكه صورتش به طرف شما قرار گیرد و شانه هایش صاف و پشت سرش با خط كش یا متر تماس پیدا كند . -با خط كش كوچك و یا مداد كه بر سرش قرار داده اید نمره مقابل را بخوانید .   **اندازه گیری ارتفاع رحم وتعیین میزان رشد جنین :  برای این كار زن باردار به پشت دراز كشیده و پاها را به طرف شكم جمع و كمی باز نگه دارد ، در طرف چپ مادر ایستاده و دست راست خود را به آرامی در نقطه ای كه فكر می كنید بالاترین حد رحم است بگذارید و با تمام سطح كف دست این كار را انجام دهید.   *معمولاّ از ماه سوم به بعد می توان اندازه رحم را كاملاّ از روی شكم به شرح زیر لمس كرد :  –          در ماه چهارم ،قله رحم در حدود ۴ تا ۵ انگشت بالای ناحیه تناسلی( عانه ) است . –          در ماه پنجم، بین ناف و عانه . –          در ماه ششم،در ناحیه ناف . –          در ماه هفتم ،۳ پهنای انگشت بالای ناف –          در ماه هشتم ،۶ پهنای انگشت بالای ناف –          در ماه نهم ،زیر استخوان جناغ سینه –          در ماه آخر ۳ انگشت پائین تر از جناغ سینه  **تعیین وضعیت قرار گرفتن جنین در رحم:  در هفته های آ خر بارداری كه در حیطه كاری شما نمی باشد .  **بررسی وجود علایم خطر در مادر   **گوش دادن به صدای قلب جنین :  برای شنیدن صدای قلب جنین بهتر است مادر به پشت بخوابد و شما با استفاده از گوشی مامائی صدای قلب جنین را به مدت یك دقیقه شمارش نمائید ،صدای قلب جنین در حالت  طبیعی ۱۲۰ تا ۱۶۰ بار در دقیقه است .     ** انجام آزمایشهای مورد  نیاز در بارداری **معاینه دهان ودندان و سایر معاینات مورد نیاز  **تزریق واكسن كزاز  و دیفتری با در نظر گرفتن سابقه واكسیناسیون مادر  **آ موزش نكات بهداشتی در مورد تغذیه ، استراحت ، بهداشت فردی . علایم خطر و …  ** تجویز قرص اسید فولیك ، قرص آهن و مولتی ویتامین با توجه به سن حاملگی.   ** مشخص نمودن گروههای پر خطر (سن زیر ۲۰ سال ،با لای ۳۵ سال ،بیش از ۳ فرزند و  داشتن كودك زیر ۲ سال )   ***تغییرات بدن مادر باردار :  ** رحم وافزایش وزن مادر :  رحم كه یك كیسه عضلانی ودر حالت عادی به شكل یك گلابی است ، در حاملگی وبا رشد جنین به تدریج بزرگتر می شود تا حدی كه جنین ، جفت وكیسه آب را در خود جای می دهد . در پایان سه ماهه اول بارداری ، رحم به اندازه ای بزرگ است كه در معاینه ، لبه آن در پایین شكم لمس می شود . به تدریج در سه ماهه دوم با پیشرفت بارداری،  قسمت فوقانی رحم در بالای ناف لمس میشود  . وزن اغلب خانمها در سه ماهه اول  ۱ تا ۵/۱ كیلو گرم  ودر سه ماهه دوم ۵/۴ تا  ۵كیلو در سه ماهه سوم ۵ تا ۵/۵كیلوگرم  اضافه می شود در پایان حاملگی به طور متوسط حدود۸ تا ۱۲ كیلو گرم اضافه وزن خواهد داشت .   **طریقه كنترل وزن :  -بدون كفش باشد . -مقدار لباس كم باشد . -حتی الا مكان در ساعات معینی از روز وزن گردد . -تعادل ترازو بررسی گرددو عقربه ترازو روی صفر باشد .       **پستانها :  در بارداری پستانها به تدریج بزرگ ودردناك شده ، برآمدگی كوچك اطراف نوك پستان برجسته وهاله اطراف آن تیره رنگ می شود وبا رشد غدد شیری ، پستان برای شیردهی آماده می شود . از ماه پنجم به بعد ممكن است مایع زرد و شفافی از پستان خانم باردار ترشح شود ، در این موارد باید فقط با آب ولرم نوك پستانها را شستشو داد .   ** خلق وخوی :  در اوایل دوران بارداری همراه با شروع تغییرات ناشی از حاملگی ، معمولا تغییراتی در خلق وخوی و احساسات برخی از خانمها دیده می شود كه امری طبیعی است در سه ماهه دوم به دلیل احساس حركات جنین دوره لذت بخشی برای خانمها خواهد بود اما در اواخر حاملگی مادر معمولا بی حوصله وعجول است .   ** پوست :  در حاملگی خطوط تیره رنگی روی شكم خصوصا از ناحیه ناف به طرف پایین وتركهایی در پوست شكم  وگاهی پستان ورانها ظاهر می شود كه به علت تغییرات هور مونی بوده و طبیعی است . چرب نگه داشتن این نواحی تا حدی از زیاد شدن تركهای حاملگی جلوگیری می كند همچنین در بعضی از خانمها ، لكه های قهوه ای رنگ نا منظم در صورت  ظاهر می شود كه آن را ماسك حاملگی گویند .معمولا بعد از زایمان این لكه ها ناپدید یا بسیار كمرنگ می شوند .   ***شكایات شایع در دوران بارداری :   **تهوع همراه با استفراغ یا بدون آن :  این حالت بخصوص به هنگام صبح ، یكی از اولین نشانه های حاملگی واز عوارض شایع این دوران است كه اغلب در اواخر ماه سوم خود به خود بهبود می یابد. برای مقابله با این ناراحتی خوردن یك تكه نان برشته یا بیسكویت قبل از برخاستن از رختخواب ، مصرف غذا به مقدار كم ولی در دفعات زیاد در طول روز ، خودداری از خوردن غذاهای نفاخ ، چرب وپر ادویه توصیه می شود در صورت داشتن استفراغهای شدید ومكرر به پزشك ارجاع شود .   **تكرر ادرار :  در ابتدای بارداری معمولا به علت بزرگ شدن رحم وفشار آن بر روی مثانه دفعات ادرار كردن بیشتر می شود . در اواخر بارداری نیز با پایین آمدن سر جنین به داخل لگن وفشار ناشی از آ ن دوباره تكرر ادرار دیده می شود .توصیه می شود خانم باردار از مصرف مایعات قبل از خواب  خودداری كند ، ضمنا هرگز ادرار خود را نگه ندارد زیرا این كار باعث مشكلات ادراری می شود . در صورتی كه تكرر ادرار همراه با سوزش ودرد زیر شكم باشد نشانه عفونت ادراری است وباید به پزشك مراجعه كرد .   **خستگی وخواب آلودگی :  در اوایل حاملگی بیشتر زنان احساس خستگی و خواب آلودگی می كنند . معمولا این حالت بعد از ماه چهارم بر طرف می شود . استراحت بیشتر و تغذیه صحیح در این مواقع لازم است .   **یبوست :  بسیاری از خانمها كه در حالت عادی اجابت مزاج طبیعی دارند ممكن است به علت تغییرات هورمونی وكند شدن حركات روده وكاهش فعالیت جسمی در حاملگی دچار یبوست شوند . مصرف زیاد مایعات در طول روز ( حدود ۶ لیوان در روز ) استفاده از میوه وسبزیجات تازه ، مصرف غذاهای حاوی فیبر زیاد مثل نان سبوس دار وعادت به اجابت مزاج در ساعات معینی از روز در جلوگیری از این حالت موثر است  .مصرف ملین توصیه نمی شود .   **تنگی نفس :  به علت بزرگ شدن رحم وافزایش فشار آن به قسمت پایین ریه ها ونیز اثرات هورمونهای مربوط به بارداری ، ممكن است مختصری احساس  تنگی نفس و تند شدن تنفس ایجاد شود . گذاشتن چند بالش زیر سر و شانه ها و قرار گرفتن  به حالت نیمه نشسته و اجتناب از پر خوری در كاهش تنگی نفس به هنگام خوابیدن كمك می كند . در صورت پیشرفت این حالت حتما باید با پزشك  یا ماما  مشورت شود . در ماه آخر بارداری ، زمانی كه سر جنین در داخل لگن  قرار می گیرد ، نفس كشیدن برای مادر راحت تر می شود .   **زیاد شدن ترشحات مهبل :  در طول حاملگی ترشحات واژن افزایش می یابد كه این ترشحات سفید یا بی رنگ ، غلیظ و بدون بو است .در این موارد لازم است ناحیه  تناسلی خشك نگه داشته شده و بهداشت رعایت شود . در صورتی كه رنگ ترشحات زرد یا مایل به سبز شده با خارش ، سوزش ویا بوی بد همراه باشد باید به پزشك یا ماما مراجعه شود .   **گرفتگی عضلات پا :  از نیمه دوم بارداری به علت بزرگی رحم و فشار روی اعصاب ، گرفتگی عضلات پاها شایع است  گرم نگه داشتن وماساژ عضلات ، باعث كم شدن گرفتگی عضلات وكاهش درد می شود . چنانچه با این اقدامات گرفتگی عضلات رفع نشد ، ممكن است علت آن ،‌اختلال كلسیم باشد . در این صورت بهتر است با پزشك مشورت شود .   **كمر درد و پشت درد :  در برخی خانمها بزرگ شدن رحم باعث انحراف مهره های كمر به سمت جلو شده ودرد پشت وكمر ایجاد میكند . استراحت وپوشیدن كفش پاشنه كوتاه ، استفاده از كمر بند مخصوص حاملگی ، انجام حركات ورزشی مناسب وگرم نگه داشتن این قسمتها در كاهش درد مؤثر است .توصیه می شود این مادران بر روی تشكهای سفت بخوابند .   **واریس :  در حاملگی گاهی به علت افزایش وزن بدن ، سنگینی رحم وفشار آن به رگهای بزرگ در لگن وسیاهرگهای پشت ران وساق پا ، جریان خون مختل شده وواریس ایجاد می شود .در این حالت عروق پا متورم ودردناك است درد وناراحتی ناشی از واریس را میتوان با استراحت ونگه داشتن پاها( ساق وران ) در سطحی بالاتر از سطح بدن ، كم كرد .مادر باید دراز كشیده وپاهای خود را روی صندلی یا چند بالش قرار دهد واز ایستادن یا نشستن به مدت طولانی خودداری كند .پوشیدن جورابهای مخصوص با مشورت پزشك با ماما نیز در این موارد توصیه می شود  .   **درد كشاله ران :  با بزرگ شدن رحم  ممكن است خانم باردار ، دردهای مبهمی را در كشاله ران احساس  كند .  اغلب این دردها با اسنراحت رفع می شود . اگر این گونه دردها مداوم شد باید به پزشك یا سایر كاركنان بهداشتی مراجعه شود .   **بی خوابی :  با افزایش ماههای حاملگی به علت بزرگ شدن شكم ، حركات جنین ، درد پشت ، كمر درد  وتنگی نفس به تدریج خوابیدن برای مادر مشكل میشود  . نوشیدن یك لیوان شیر گرم قبل از رفتن به بستر ،گذاشتن كیسه آب گرم و نخوردن غذاهای سنگین در رفع بیخوابی مؤثر است . از نیمه دوم بارداری بزرگی رحم و فشار آن به رگهای خونی باعث اختلال در رسیدن خون به جفت ، جنین و بعضی اندامهای زن باردار میشود .برای خونسازی بهتر ، زن باردار باید از خوابیدن به پشت خودداری كرده وبه پهلو بخوابد .   **سوزش سر دل :  یكی از شكایات شایع زنان حامله  میباشد كه معمولا در اثر برگشت محتویات معده به مری بوجود می آید . در اكثر خانمهای باردار این حالت خفیف است  با مصر ف غذا با حجم كمتر ودر وعده های بیشتر ، حذف غذاهای دیر هضم ،چرب ، سرخ كرده و پر ادویه از رژیم غذائی و خودداری از تند خوردن غذا بهبود مییابد. بهتر است مصرف شكلات ، قهوه ، چای و سایر نوشیدنیهای حاوی كافئین محدود شود . در صورتی كه با رعایت این  موارد باز هم سوزش سر دل ادامه داشت  به كاركنان بهداشتی مراجعه شود .   **خارش :  از نیمه دوم بارداری به بعد به علل مختلف از جمله بزرگ شدن رحم ، به تدریج عضلات و پوست شكم كشیده می شود . در این حالت بعضی از خانمها از خارش پوست شكم وگاهی سایر نواحی بدن شكایت دارند . پوشیدن لباسهای گشاد وآزاد ، حمام كردن با آب ولرم و استفاده كمتر از صابون در محل خارش ، همچنین مالیدن محلولهای نرم كننده برای كاهش خارش مفید است . خاراندن پوست سبب خارش بیشتر میشود بنابر این بهتر است از این كار خودداری ودر صورت شدید بودن خارش ویا ایجاد ضایعات پوستی در ناحیه خارش به پزشك یا ماما مراجعه شود .   **احساس ضعف وسستی :  به علت تغییرات هورمونی ناشی از حاملگی ممكن است مادر احساس ضعف وبی حالی كند . در این موارد استفاده از هوای تازه و محیط آرام ودور از ازدحام ، تنفس عمیق ، انجام حركات ورزشی سبك ، خودداری از تغییر وضعیت ناگهانی مثلاّ از حالت نشسته به حالت ایستاده یا حالت خوابیده به نشسته توصیه می شود .   **ویار :  بعضی از زنان در بارداری به مواد خاصی در اطراف خود حساس می شوند ، مثلاّ از برخی  بوها یا غذاها شدیداّ ناراحت میشوند ، یا بر عكس به خوردن برخی مواد تمایل پیدا می كنند . ویار غذایی شدید ترین نوع ویار در حاملگی است . گاهی تمایلات ناجوری در خانمهای باردار دیده میشود . مانند خاك خوری ،خوردن برفك یخچال وسایر مواد مضر . لازم است این افراد ضمن خودداری از این كار ، با پزشك یا ماما مشورت كنند . زیرا ممكن است این حالت به علت كمبود ماده خاصی در بدن باشد .   ***علائم خطر بارداری :   -خونریزی یا هر گونه لكه بینی -كاهش حركات جنین در نیمه دوم بارداری ( بخصوص ماههای آخر ) -آبریزش -سردرد مداوم -تاری دید و سر گیجه -تب ولرز -ورم صورت ودستها -استفراغهای شدید و مداوم ویا خونی -درد زیر شكم یا درد مشابه درد قاعدگی ویا درد پهلوها -افزایش ناگهانی وزن ( ۱ كیلو گرم در هفته یا بیشتر ) –          سوزش ادرار –          زردی –          ضایعات پوستی مانند ضایعات آبله مرغان ، سرخجه و…   *نكته مهم :  خونریزی در نیمه اول حاملگی بخصوص سه ماهه اول اغلب از علائم سقط یا حاملگی خارج رحم ویا بچه خوره ( مول ) است . این حالت در نیمه دوم حاملگی به ویژه سه ماهه سوم علامت جدا شدن زودتر از موعد جفت از دیواره رحم ویا پائین قرار گرفتن جفت در رحم است كه همه این موارد برا ی مادر و جنین خطر آ‌فرین می باشد .   ***مراقبتهای بهداشتی در بارداری :   **تغذیه :  همانطوریكه اشاره شد در دوران بارداری جنین كاملاّ وابسته به مادر است و مواد غذائی كه مادر  مصرف می كند از راه جفت به جنین می رسد . بنابر این تغذیه مناسب مادر باردار علاوه بر تامین سلامت خودش ، در سلامت جنین و نوزاد آینده هم نقش مهمی دارد . غذای روزانه خانم باردار باید دارای همه گروههای غذائی باشد چون استفاده از یك گروه غذائی ، همه مواد لازم را تامین نمی كند .   *گروههای غذائی عبارتند :  ۱-گروه نان و غلات :  مواد غذائی این گروه منبع خوبی برای تولید انرژی است . از قبیل انواع نان مخصوصاّنان سبوس دار مانند نان سنگگ ، برنج، ماكارونی ،جو ، گندم وذرت .   ۲-گوشت ،حبوبات ، تخم مرغ و مغزها :  این گروه غذائی پروتئین وآهن بدن را تاّمین می كنند و مواد غذائی موجود در این دسته برای خونسازی ، تكامل سیستم عصبی و رشد جنین لازمند . مانند انواع گوشت قرمز ، مرغ ، ماهی ، تخم مرغ و انواع مغزها ( گردو ، بادام ، پسته و …) انواع حبوبات به منظور جلوگیری از سرایت بیماریهای انگلی حتماّ باید گوشت كاملاّ پخته شود. ضمناّ مخلوط غلات و حبوبات مانند عدس پلو و لوبیا پلو ، منبع خوبی از پروتئین برای مادر باردار است .   ۳-شیر و فرآورده های آن مانند پنیر ،‌ماست كشك :  مصرف این مواد هم كلیسم بدن را تاّمین میكند وهم برای استخوان بندی جنین و شكل گیری و استحكام دندانهای او در آینده ضروری است . علاوه بر كلسیم  این گروه دارای مواد مغذی دیگری مثل فسفر  انواع ویتامینهای آ و ب بوده و منبع تاّ مین پروتئین نیز میباشد .   ۴-سبزیها ومیوه ها :  این گروه شامل انواع سبزیها مثل كاهو ،هویج ، گوجه فرنگی ،سیب زمینی ، جعفری و انواع میوه های تازه وخشك است كه شامل ویتامینهای مورد نیاز بدن بخصوص ویتامین آ و ویتامین ث و مقداری آهن هستند . برای تامین ویتامین ث لازم است  سبزیجات و میوه جات بصورت تازه مصرف شود زیرا طبخ این مواد ویتامین ث را از بین می برد . در مورد مصرف سیب زمینی توصیه می شود ابتدا كاملا ّتمیز شسته شده و با پوست پخته شود . با توجه به آ نچه گفته شد ، مصرف مقدار كافی مواد غذائی حاوی كلسیم ، پروتئین ، ویتامین ث و همچنین اسید فولیك در دوران بارداری سلامت مادر و جنین را تاّ مین می كند . اسید فولیك ماده ای است كه مصرف  آ ن بخصوص در سه ماهه اول بارداری برای رشد سیستم عصبی جنین لازم است . سبزیجاتی مثل گل كلم و اسفناج منبع خوبی برای اسید فولیك میباشد .    **روابط زناشوئی : تمایل جنسی زنان باردار در مراحل مختلف حاملگی تغییر می كند . احساس لذت بیشتر ویا حتی تنفر از داشتن نزدیكی در بارداری كاملاّ طبیعی است . تمایلات جنسی مردان هم ممكن است تغییر كند . در یك حاملگی سالم ، نزدیكی تا قبل از ماه آخر ضرری  ندارد . مشروط به اینكه راحتی زن رعایت شده و وضعیت قرار گرفتن بدن او طوری باشد كه به شكم وی فشار وارد نشود   *نکته مهم:  خانمهائی كه در حاملگی های قبلی خود سابقه سقط ، خونریزی ، پارگی كیسه آب و زایمان زودرس دارند ، باید از نزدیكی در سه ماه اول و آخر بارداری خودداری كنند .   **بهداشت دهان ودندان :  با توجه به اهمیت مراقبت از دندانها در حاملگی ، زن باردار بهتر است  در طول  بارداری حداقل یكبار توسط دندانپزشك معاینه شود . حداقل یكبار مسواك زدن در روز ( قبل از خواب )ضروری است . با پیشرفت حاملگی به علت افزایش ترشح هورمونها ممكن است لثه ها متورم و پر خون شده و  خونریزی از لثه ها  پیش آید ، اگر خونریزی زیاد شده و بیش از چند روز ادامه یابد لازم است با دندانپزشك مشورت شود .   **بهداشت روان :  آرامش مادر از مسائلی است كه امروز بسیار مورد توجه قرار دارد . ثابت شده است كه اضطراب و هیجانات زن حامله بر سلامت جنین تاّثیر می گذارد . آرامش روانی مادر بخصوص نزدیك زایمان اهمیت زیادی دارد .   **مصرف دارو :  اكثر دارو ها میتوانند از جفت عبور كرده و به جنین رسیده  و اثرات زیانبار ی برای  جنین ونوزاد ایجاد كنند . از آنجائی كه بیشترین اثرات سوء داروها و مواد مضر  در سه ماهه اول حاملگی است لذا در این مدت باید از مصرف دارو بدون تجویز پزشك ، همچنین از كشیدن سیگار یا تنفس در فضای آلوده به دود سیگار  وهمچنین انجام هر نوع عكسبرداری پزشكی بدون اجازه پزشك خودداری شود .   **ورزش :  بهترین ورزش در بارداری ، پیاده روی در هوای آزاد است . خانم باردار می تواند حدود نیم ساعت در روز و حداقل سه بار در هفته پیاده روی كند . راه رفتن باعث تقویت عضلات شكم شده ودر ماه های آخر به راحت انجام شدن زایمان كمك میكند .انجام تمرینات بسیار ساده در بارداری ضمن حفظ اندام مادر در كاهش انقباض عضلات لگن وران و كاهش كمر درد و درد پشت مؤثر بوده و مادر را از نظر جسمی و رو حی برای زایمان آماده می كند . نكته مهم : از انجام ورزشهای سنگین و حركاتی كه احتمال ضربه  به شكم وجود دارد ، اجتناب كرده و چنانچه دچار تپش قلب شدید شده و عرق كردید ورزش را متوقف كنید .   **اجتناب از تماس با افراد بیمار :  ابتلاء مادر باردار به برخی بیماریهای عفونی مثل سرخجه عوارض متعددی در جنین ایجاد می كند . لذا زنان باردار باید از تماس با افراد مبتلا به بیماریهای عفونی مثل سرخجه ، هپاتیت و ‌آبله مرغان دوری كنید .تزریق واكسن بیماریهائی مثل سرخجه و هپاتیت به زنان قبل از بارداری ، از ابتلاء آنان به این بیماریها در دوران بارداری جلوگیری می كند . در صورتی كه خانم باردار با افراد مبتلا به این بیماریها تماس داشته و قبلاّ بر علیه آن ایمن نشده باشد ، حتماّ باید با پزشك مشورت كند .   ***تغییرات بدن مادر پس از زایمان :  **رحم :  پس از زایمان رحم كم كم به حالت اولیه خود برگشته و اندازه آن به سرعت كوچك تر می شود . پوشش ضخیمی كه در دیواره رحم برای لانه گزینی جنین تشكیل شده بود ابتدا به شكل ترشحات خونی و سپس ترشح قهوه ای رنگ  و پس از حدود ۱۰ روز به صورت ترشحات زرد یا سفید رنگ ازمهبل  خارج میشود . البته ممكن است در برخی خانمها خونریزی در حد لكه بینی ، حتی تا حدود ۴۰ روز پس از زایمان نیز ادامه یابد . در این موارد برای اطمینان بیشتر می توان با پزشك یا ماما مشورت كرد  . در اكثر مادرانی كه كودك خودرا شیر میدهند  به مدت ۵ تا ۶ ماه بعد از زایمان و گاهی تا زمانی كه تغذیه كودك با شیر مادر ادامه دارد ، قاعدگی اتفاق نمی افتد . ولی در زنانی كه كودك خود را از پستان شیر نمی دهند ، معمولاّ قاعدگی حدود ۴تا ۸ هفته بعد از زایمان اتفاق می افتد . گاه اولین قاعدگی غیر عادی و توام با خونریزی زیاد و خروج لخته است و نباید موجب نگرانی شود ، ولی در صورت ادامه این وضعیت باید به پزشك مراجعه شود .   **پستان:    در روزهای اول بعد از زایمان آغوز كه حاوی پروتئین بیشتر و مواد ایمن سازی مشابه واكسن است در پستانها تولید و ترشح آن تا ۵ روز ادامه یافته و سپس به شیر تبدیل می شود . تغذیه نوزاد با آ غوز در روز های اول پس از تولد بسیار مفید و ضروری است . مقدار شیر در افراد مختلف ،متفاوت بوده و بستگی به دفعات شیردهی ، رژیم غذائی و حالات روحی مادر دارد .  **اندوه پس از زایمان :  برخی از مادران در روزهای اول پس از زایمان احساس اندوه و غم بی دلیل می كنند كه معمولاّ زود گذر است و در افراد مختلف ، شدت آن متفاوت می باشد . چنانچه این حالت طولانی و مداوم شود ، مشورت با پزشك لازم است .   ***علائم خطر پس از زایمان :  –          تب ولرز –          خونریزی بیش از میزان قاعدگی در هر زمان ویا ادامه خونریزی بیشتر از حد لكه بینی بعد از ده روز –          درد وورم ناحیه بخیه ها –          هر گونه درد ، قرمزی و تورم پستانها –          لمس توده یا درد و تورم و خروج ترشحات چركی از محل بخیه ها –          خروج ترشحات چركی و بد بو از مهبل –          درد زیر دل یا درد ساق پا –          بی اختیاری دفع ادرار و مدفوع ، درد یا سوزش هنگام ادرار كردن و تكرر ادرار –           افسردگی شدید –          سر گیجه و رنگ پریدگی  ***مراقبتهای پس از زایمان :   **مراقبت از نوك پستان :  بعد از زایمان تغذیه نوزاد با شیر مادر بسیار اهمیت دارد . زیرا شیر مادر علاوه بر مزایای زیادی كه دارد ، احتیاجات تغذیه ای نوزاد را در ۴ تا ۶ ماه اول زندگی بر طرف می كند . برای تغذیه نوزاد با شیر مادر ، لازم است مراقبت مناسب از پستان مادر به عمل آید . بدین منظور خانم شیرده باید نوك پستانها را كاملاّ تمیز نگه دارد . البته شستن نوك پستان در هر بار تغذیه نوزاد و همچنین استفاده از صابون توصیه نمی شود . فقط كافی است خانمهای شیرده پستانهای خود را یك بار در روز شسته و اجازه دهند تا در معرض هوا خشك شود .در بعضی مادران شیرده به دلیل وضعیت نادرست شیردهی  ودر حالتی كه شیر خوار به قدر كافی از هاله پستان را در دهان قرار نداده و فقط نوك پستان را میمكد . نوك پستان زخم میشود . مادر میتواند برای كمك به بهبود زخم یا شقاق نوك پستان ، بعد از تغذیه  نوزاد یك قطره از شیر خود را روی نوك و هاله پستان قرار دهد. در این مواقع بهتر است مادر به شیردهی  ادامه داده ودر صورت نیاز به پزشك یا ماما مراجعه نماید. استفاده از صابون ، كرمها و محلول های  داروئی و شستشوی زیاد پستان توصیه نمی شود،زیرا احتمال آسیب را بیشتر میكند . در روزهای اول بعد از زایمان  كه شیر در پستانها ترشح می شود ، پستانها پرشیر ، بزرگ ، سفت و احتمالاّ درد ناك میشود . در این حالت  نوزاد نمی تواند نوك پستان و هاله ان را در دهان خود قرار داده و به اندازه كافی شیر بخورد ، در نتیجه پستانها كاملاّ تخلیه نمی شود . در چنین مواردی تخلیه شیر از پستان باعث نرم شدن آن میشود . بهترین اقدام مكیدن قوی شیر خوار است . بدین منظور مادر باید ابتدا با یك حوله تمیز و گرم پستان خود را كمپرس كند یا دوش آب گرم بگیرد و پس از ماساژ ملایم پستان ، نوزاد خود را تغذیه نماید . اگر نوزاد قادر به مكیدن نباشد ، مادر میتواند شیر خود را دوشیده وبا فنجان و قاشق به شیر خوار بخوراند . گاهی با ورود میكروب به مجاری شیر ، پستان دچار عفونت میشود . در اینگونه موارد قسمتی از پستان فوق العاده درد ناك ، متورم وقرمز شده كه آن را ماستیت گویند . این حالت در مراحل پیشرفته منجر به آبسه پستان میشود . در ماستیت نیز مهم ترین مساله  تخلیه شیر از پستان  است . برای اینكه مادر كمتر احساس درد كند ، بهتر است شیردهی را از پستان سالم شروع نماید .اگر مادر مایل به شیردهی از پستان مبتلا نیست ، توصیه می شود شیر را دوشیده و با فنجان به نوزاد بدهد .   **نزدیكی بعد از زایمان :  در این دوران بسیاری از مادران به علت درد ناشی از بخیه ، تمایل به نزدیكی ندارند . تا زمانی كه  خونریزی ادامه دارد  وبخیه ها كاملاّ ترمیم نشده ،‌داشتن نزدیكی صلاح نیست . معمولاّ بهبود محل بخیه های ناحیه تناسلی حدود ۲۰ روز طول می كشد . توصیه می شود تا زمانی كه مادر احساس راحتی نكرده و تمایل به نزدیكی ندارد ، از آن بپرهیزد .   **یبوست :  اغلب خانمها در روزهای اول بعد از زایمان  معمولاّ دچار یبوست می شوند . به محض شروع فعالیت روزانه این حالت از بین میرود . رژیم غذائی مناسب و مصرف مواد غذائی دارای فیبر مثل سبزیجات و میوه به رفع یبوست كمك می كند .   **درد های پس از زایمان :  به علت انقباض رحم برای خروج لخته های خون باقیمانده ، گاهی در روزهای اول پس از زایمان ، درد هائی شبیه درد قاعدگی وجود دارد كه به پس درد موسوم است . این درد با شیر دهی بیشتر می شود كه علت آن ، وجود هورمونی است كه در شیردهی ترشح شده وباعث انقباض رحم می گردد . اگر درد شدید  ومداوم شده همراه با تب یا خونریزی باشد سریعاّ باید به پزشك مراجعه شود .    **تنظیم خانواده :  فاصله كمتر از سه سال بین زایمانها ، حاملگی چهارم و بیشتر ،حاملگی زیر۲۰ سال و بالای ۳۵ سال هم سلامت مادر را به خطر می اندازد و هم برای سلامت  جنین و نوزاد آینده خطر ساز است . یكی از مؤ ثرترین راههای كاهش خطرات ناشی از این گونه حاملگیها استفاده از خدمات تنظیم خانواده است ودر این مورد زن وشوهر هر دو مسئول هستند . بنابراین لازم  است آنها یك روش مناسب پیشگیری از بارداری را انتخاب و به موقع استفاده كنند . (‌مادرانی كه فقط با شیر خود نوزادشان را تغذیه می كنند ۴۰ روز پس از زایمان  ومادرانی كه اصلاّ شیر خود را به نوزاد نمیدهند یا از شیر كمكی استفاده میكنند ، ۲۰ روز پس از زایمان استفاده از روش پیشگیری را آغاز نمایند .اگر می‌خواهید بدانید که در دوران بارداری باید چه نوع تغذیه‌ای داشته باشید این مطلب را بخوانید واگر شما قصد دارید بچه‌دار شوید، حتما با یك متخصص تغذیه مشورت كنید. چرا كه با این كار به شما علاوه بر حفظ سلامت خود، می توانید كودكی به دنیا بیاورید كه از سلامت كامل برخوردار باشد. به اندازه و متنوع بخورید شما باید به خاطر داشته باشید كه از این پس دو نفر هستید، اما چیزی كه مهم است  این است كه درست، به اندازه و متنوع بخورید. به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز به نقل از همشهری ، بعضی ها فكر می‌كنند چون باردار هستند باید هر چیزی كه دم دستشان می‌آید بخورند كه در این صورت، هر روز به وزنشان اضافه می‌شود، بعضی ها هم از ترس اضافه وزن حتی نیاز‌های اولیه اشان را هم به دست نمی‌‌‌‌‌‌آورند كه این كار منجر به استفاده جنین از ذخایر بدنشان خواهد شد و در معرض ابتلا به سو تغدیه قرار خواهند گرفت.  اما لازم است بدانید كه درسالم خواری سبب پیشگیری از سو تغذیه و دهیدراتاسیون (كم آبی) می‌شود كه اینها از مهمترین فاكتورهای خطر دوران بارداری به شمار می آید. كالری شما در دوران بارداری احتیاج به مصرف موادغذایی در حد 300-500 كالری بیشتر از حالت عادی كه هر روز مصرف می كنید، دارید. بنابراین بهترین كار در مواقع گرسنگی این است كه، به ندای بدنتان گوش دهید.بهتر است تا می‌توانید از نان های سبوس دار ، حبوبات و غلات با دانه كامل، پاستاهای غنی شده و به طور كلی مواد غذایی كه در قسمت پایین هرم غذایی قرار دارند ، استفاده كنید. اگر به سختی وزن اضافه می كنید، بهتر است سعی كنید تا با استفاده از وعده های كوچك و مكرر، میزان چربی های ر‍‍ژیم غذایی تان را افزایش دهید. به خاطر داشته باشید چون یك نفره باید جور دو نفر را بكشید ، بنابراین هر زمانی كه احساس گرسنگی كردید، چیزی بخورید.( البته سعی شما در مصرف منابع خوب چربی ها باشد.) كلسیم به عنوان دومین قدم ، میزان كلسیم مصرفی شما باید به میزان 1500 میلی گرم در روز باشد تا سلامت استخوان های شما و كودكتان ، حفظ شود (در حدود 3 لیوان شیر یا ماست).  جالب است بدانید كه در بسیاری از رژیم های غذایی، مواد غذایی حاوی كلسیم حذف می‌شوند بنابراین از پیروی از رژیم های خاص و غیر اصولی خودداری كنید. در كنار شیر كه بهترین منبع دسترسی به كلسیم تلقی می شود، سایرمحصولات لبنی، مثل میوه های غنی شده با كلسیم  و حتی قرص های  مكمل كلسیم از منابع بسیار خوب تامین این ماده مغذی به شمار می‌آیند. فیبر یبوست یكی از مشكلات عمده دوران بارداری است و فیبرها به دلیل خاصیت ضد یبوست‌شان شناخته شده‌اند. بنابراین مصرف منابع غذایی حاوی فیبر بالا به شما در برطرف كردن مشكلات گوارشی بسیار كمك می‌كند.  فیبرها را می‌توانید در غلات سبوس دار ،میوه ها و سبزیجات پیدا كنید. مكمل هایی مثل سیتروسل یا متا موسیل حاوی فیبر،وجود دارد كه مصرف آنها در دوران بارداری بلامانع است. پروتئین تنها اگر گیاه خوار باشید در رابطه با  پروتئین دریافتی شما در دوران بارداری نگرانی وجود دارد در غیر این صورت و با پیروی از یك رژیم غذایی سالم و متعادل می توانید پروتئین مورد نیاز بدن خود را دریافت كنید.مصرف گوشت های سفید و ماهی (دو بار در هفته) را در اولویت قرار دهید. آهن بسیاری از خانم ها دوران بارداری خود را با ذخیره بسیار كمی از آهن و یا حتی كمبود این ماده مغذی آغاز می‌كنند. در حالی كه با مصرف كافی از گروه گوشت ها و سبزیجات برگ سبز تیره می‌توان این كمبود‌ها را جبران كرد. در رابطه با مصرف مكمل های آهن باید یادآوری كنیم كه برخی از افراد با مصرف این مكمل ها  دچار دردهای شكمی، یبوست و در مواردی اسهال می شوند. ویتامین ها برای اینكه از میزان مورد نیاز مصرف ویتامین ها در دوران بارداری نسبت به آنچه در حال حاضر مصرف می كنید پی ببرید، بهتر است كه با پزشك‌تان مشورت كنید. اسید فولیك یكی از مهمترین ویتامین‌هایی است كه باید دریافت كنید و در صورتی كه كمبود آن وجود داشته باشد ، اختلال در سلامت شكل‌گیری كانال عصبی جنین به وجود خواهد آمد. در رابطه با سایر ویتامین‌ها هم در كنار مصرف 4-5 وعده از میوه‌ها و سبزی‌های تازه مصرف مولتی ویتامین ها می‌تواند بسیار كارآمد باشد.
همانطوری كه می دانیم كود كان به دلیل ضعف قوای جسمی و نداشتن توانائی در مقابله با بیماریها جزء گروههای پر خطر جامعه محسوب شده و نیاز به توجه ویژه و مراقبتهای خاص دارند ، لذا شایسته است در راستای رسیدن به هدف سلامت كودكان و در نتیجه سلامت جامعه بر آن شدیم تا در این مباحث به نحوه مراقبت و بررسی رشد و نمو آنها بپردازیم . امید است تا در این راه طولانی و مهم بتوانیم به اهداف عالی خویش برسیم و جامعه ای شاد همراه با كودكانی سالم كه آینده ساز كشور عزیز ما خواهند بود داشته باشیم . هدف : بالا بردن سطح سلامت كودكان از طریق كاهش عوارض دوران كودكی و نوزادی و كاهش مرگ و میر آنها است . برای داشتن كودكی سالم ، بایستی به رشد او توجه ویژه داشت ، یكی از بهترین راههای مطلع شدن از سلامت كودك مراقبت رشد او میباشد ، شاخصهای اندازه گیری رشد جسمی ،وزن ، دور سر ، قد و سیر تكامل فیزیكی می باشد .بنابر این در این مبحث به چگونگی كنترل رشد كودك خواهیم پرداخت .  نحوه اندازه گیری وزن در كودكان : اندازه گیری وزن بهترین شاخص رشد جسمی است ،اولین توزین باید بلافاصله بعد از تولد صورت گیرد . معمولاّ برای وزن كردن كودكان از سه نوع ترازو استفاده می شود . -ترازوی ثابت یا رو میزی -آویزی -عقربه ای یا كفی در اندازه گیری وزن كودكان با ترازوی رو میزی  به نكات زیر باید توجه داشت : –         ترازو در روی میز و محل مطمئنی قرار داده شود . –         از مادر بخواهید لباسهای كودك را كم كند و چنانچه اتاق سرد باشد در بیرون آوردن لباسهای كودك باید احتیاط كرد چون ممكن است سرما بخورد . –         پارچه تمیز ونرم و یا كاغذ تمیزی را روی كفه ترازو قرار دهید و كودك را روی آن بخوابانید . –         از تعادل ترازو مطمئن شوید وزنه باید روی عدد صفر قرار گیرد ، اغلب ترازوها دگمه با پیچی دارند كه با آن ترازو را تنظیم می كنند. –         كودك را به كمك مادر و به آهستگی و با احتیاط بر روی ترازو قرار دهید و از مادر بخواهید كه كاملاّ نزدیك كودك ایستاده و با او مشغول صحبت شود چون نوزادان و اطفال تحرك زیادی دارند مواظب باشید كه از روی ترازو به خارج پرت نشوید . توجه : در این مرحله به منظور دقت در توزین كودك توجه داشته باشید كه ترازو به محلی تكیه نداشته باشد و بهورز یا مادر برای ثابت نگه داشتن  كودك با دست به ترازو فشار نیاورند . -با حركت دادن وزن به طرف چپ و راست تعادل را بدست آورید . بعضی از ترازو های اطفال رومیزی عقربه ای هستند كه عقربه در روی وزن كودك ثابت می ماند . بعد از متوقف شدن حركات كودك وزن را بخوانید و یادداشت كنید. -هنگام خواندن وزن ،پاها یا قسمتهای بدن طفل نباید به زمین یا محل دیگری بخورد . -در پوشاندن لباس كودك به مادر كمك كنید . –         ترازو را برای استفاده بعدی آماده كنید و در بین دو وزن كردن میله مدرج را روی صفر قرار داده و ترازو را قفل كنید . طرز كار با ترازوی آویزان : -ترازو را از میله فلزی یا شاخه محكم درختی آویزان كنید . -از مادر خواهش كنید لباسهای كودك را تا حد امكان كم نمائید . -از مادر بخواهید كودك را در محل توزین بگذارد و یا خود این كار را انجام دهید . –         كودك را در حالیكه در شلوارك است از قلاب مخصوص آویزان كنید . –         وزن را بخوانید و یادداشت نمائید . طرز كار با ترازوی كفی یا عقربه ای : -ترازو در محل صافی قرار گرفته باشد . -عقربه روی نقطه مربوط به صفر باشد. -كاغذ و یا پارچه تمیزی را روی آن قرار دهید . -كفش كودك را در آورید . -موقع خواندن وزن كودك بطور مستقیم نگاه كنید تا وزن را درست بخوانید و سپس یادداشت كنید . توجه : وزن طبیعی نوزاد بین 2500 تا 4500 گرم است و معمو لاّ در هفته اول كمی از وزن نوزاد كاسته میشود زیرا شیر كافی نمی خورد و از طرفی ادرار و مدفوع می كند و چنانچه نوزاد شیر كافی بخورد تا روز دهم به وزن  زمان تولد خود میرسد و بعد از آن مرتباّبه وزنش اضافه می شود . بطوریكه در 6 ماهگی به دو برابر وزن زمان تولد و در یكسالگی به 3 برابر و در 2 سالگی به 4 برابر وزن زمان تولد خود میرسد . نحوه اندازه گیری قد در كودكان : در هر بار مراقبت از زمان تولد تا 6 سالگی باید  قد كودك را اندازه گیری نمائید . اندازه گیری قد كودكان را در حالت خوابیده یا در حال ایستاده میتوانید انجام دهید . الف- روش اندازه گیری قد در حال خوابیده : -از مادر كودك بخواهید كلاه یا روسری كودك را باز كند و پتوی كودك را در آورد بطوریكه سر وكف پای كودك آزاد و مشخص باشد . -طفل را در روی میز قد سنج بخوابانید بطوریكه سر طفل را با احتیاط به قطعه چوبی كه روی صفر خط كش بطور عمود نصب شده است تكیه دهید . -قسمت متحرك خط كش را حركت دهید بطوریكه با كف پای طفل تماس پیدا كند . -قد كودك را بخوا نید و یادداشت كنید . اگر میز قد سنج در اختیار ندارید می توانید متر پارچه ای را روی میز معمولی كه در كنار دیوار و محل مطمئنی قرار داده شده بچسبانید. بعد یك صفحه صاف را در قسمت بالای سر كودك و عمود بر قسمت بالای میز و مقابل عدد صفر قرار دهید و بعد از ثابت نگهداشتن كودك عددی را كه پاشنه پای كودك در مقابل آن قرار گرفته است بخوانید. ب-روش اندازه گیری قد در حال ایستاده : در كودكان زیر 6 سال اندازه گیری قد در حالت خوابیده دقیق تر است ، اما در كودكانی كه به راحتی و بدون كمك می ایستند می توان در حال ایستاده قد را اندازه گیر ی كرد. اندازه گیری قد در این روش در حالی انجام می پذیرد كه كودك ایستاده و پاشنه های  پا و سرین و قسمت فوقانی  پشت  وناحیه پس سری وی به دیوار و پاشنه ها بهم چسبیده و بازو ها بطور طبیعی در كنار بدن آویزان باشند ، در این حال می توانید از متری كه به دیوار چسبانده شده استفاده كنید و یا با متر پارچه ای از فرق سر تا كف پای كودك را اندازه بگیرید . اندازه طبیعی قد در نوزادان 55-44 سانتیمتر است و در پایان یكسالگی حدود 25 سانتیمتر به قد طفل اضافه می شود و در سال دوم 12 سانتیمتر و در سال  سوم 8-6 سانتیمتر به قد كودك اضافه میشود . نحوه اندازه گیری دور سر : به منظور بررسی رشد طبیعی دور سر لازم است كه تا پایان 2 سالگی بطور مرتب در مراقبتها دور سر كودك اندازه گیری شود . برای اندازه گیری دور سر كودك می توانید از متر پارچه ای استفاده نمائید بهتر است برای اندازه گیری دور سر طفل در حالت خوابیده به پشت باشد سپس مراحل زیر را انجام دهید : -از مادر بخواهید كلاه یا روسری كودك را در آورد . –         دور سر كودك را بر جسته ترین نقطه پشت سر تا بر جسته ترین  نقطه روی پیشانی اندازه بگیرید ، بطوریكه متر در قسمت جلو روی برآ‎مدگی ابرو ها قرار گیرد . اندازه بدست آمده را بخوانید و یادداشت نمائید . اندازه طبیعی دور سر در موقع تولد 37-35 سانتیمتر است در موقع معاینه نوزاد اگر اندازه دور سر بیش از حد معمول و یا كوچكتراز حد طبیعی بود ارجاع به پزشك لازم است . تا پایان 3 ماهگی هر ماه 2 سانتیمتر و از 4 ماهگی تا پایان 6 ماهگی هر ماه 1 سانتیمتر و از 7 ماهگی تا پایان یكسالگی هر ماه نیم سانتیمتر به دور سر كودك اضافه میشود . هر بار كه كودك را مراقبت می كنید به افزایش دور او توجه كنید و در صورت اضافه شدن اندازه دور سر یا افزایش غیر طبیعی كودك را ارجاع فوری دهید . رشد ونمو كودك : رشد : افزایش اندازه و اندامهای بدن گفته می شود مثل افزایش وزن ، افزایش قد ، افزایش دور سر ، طول بازوها ، طول پاها و … . تكامل: پیشرفت منظم در طول مسیری مداوم گفته می شود  كه در این مسیر كودك مهارتها و رفتارهای جدیدتری قرار می گیرد . به عبارت دیگر تغییر در عملكرد كودك را تكامل گویند ،مثل نشستن ، خندیدن ، راه رفتن ، كنترل ادرار و مدفوع و دندان در آوردن . نكات مهمی كه در سنین مختلف باید مورد توجه و دقت قرار گیرد به شرح ذیل است : بدو تولد : -قادر به مكیدن و بلعیدن می باشد . –         عطسه و سرفه می كند . –         ادرار و مدفوع می كند . یك ماهگی : -تعقیب نور دو ماهگی : -لبخند زدن -از خود صدا در آوردن سه ماهگی : -وقتی او را روی شكم می گذارید می تواند سرش را نگه دارد . -تعقیب دستهای شما با چشم خود . -باز و بسته كردن دستهایش چهار ماهگی : -در پاسخ به خنده دیگران می خندد . -با چشمها شیء متحرك را تعقیب می كند . -دستها را بر روی سینه بهم می رساند . -سر خود را به طرف صداها می چر خاند . -دستش را برای گرفتن اشیاء دراز می كند . ششماهگی : -شناخت مادر -اشیاء را در دست خود نگه می دارد . -ملاج خلفی بسته می شود . 8 ماهگی : -بررسی دستها واشیائی كه در دست او قرار داده می شود . -زمزمه میكند و یا با صدای بلند می خندد . -گرفتن اشیاء -بدون كمك می نشیند. 9ماهگی : -بین 1 تا 3 دندان دارد . -دادن اشیاءاز یك دست به دست دیگر -می خزد . 12ماهگی: -چهار دست و پا راه رفتن -می ایستد. -سعی میكند راه برود . -در آمدن تمام دندانهای پیشین فك بالا . 12تا 18 ماهگی : -به خوبی راه می رود . -ادای چند كلمه ساده 18تا 24 ماهگی : -به خوبی راه رفته و حتی می دود . -شروع به صحبت كردن نموده است . -بسته شدن ملاج قدامی كودك 2تا 4 سالگی : -به ازای هر سال 7 تا 8 سانتیمتر به قد كودك اضافه شده است . -ادرار و مدفوع خود را خبر می كند . -به خوبی حرف می زند . -در بازی با همسالان شركت می كند . -نام خود را بطور كامل بیان می كند . 4تا6 سالگی: -قدش به 110 سانتیمتر  رسیده است . -كنترل ادرار و مدفوع را دارد. –         علاقه به یادگیری –         شناخت چند رنگ اولیه –         برقراری تماس چشمی  در زمان صحبت كردن منحنی رشد  : رشد هر كودك در مقابل عوارضی مثل بیماری و تغذیه بسیار حساس است . حساس ترین معیار رشد نیز وزن است با اندازه گیری وزن وپایش رشد هر كودك می توان سوء تغذیه و یا بیماریها را قبل از آنكه نشانه ها ی آن آشكار شود و یا عوارض بعدی روی سلامت كودك بگذارد كشف نمود . در هر بار مراقبت كه كودك را وزن می كنید باید وزن او را روی یك منحنی بنام منحنی رشد رسم كنید . منحنی رشد هر كودك وسیله ای برای پایش رشد و سلامت كودك و پی بردن به وضعیت تغذیه او و آگاه شدن از بیماریها است . منحنی رشد برای سالهای اول تا ششم زندگی كودك استفاده می شود و از محور های افقی و عمودی تشكیل شده است . محور افقی نشان دهنده سن و محور عمودی بیانگر وزن كودك است . محور افقی به 6 قسمت مجزا تقسیم شده وهر قسمت برای یكسال از زندگی كودك در نظر گرفته شده  وهر قسمت به 12 ماه تقسیم شده است . برای استفاده صحیح از منحنی رشد شرط اساسی و اولیه وزن كردن صحیح و دوره ای كودك است و توزین صحیح به وجود ترازوئی دقیق و سالم وابسته است ،ترازو باید قبل از توزین هر كودك به دقت تنظیم شود . دقت در خواندن ترازو نیز اهمیت دارد . كودكان باید در سال اول زندگی هر ماه یكبار ،در سال دوم هر دو ماه یكبار ، در سال سوم هر سه ماه یكبار و در سالهای بعد تا 6 سالگی هر 6 ماه یكبار وزن شوند . در شرایط مراقبت ویژه و یا بیماری كودك باید در فواصل مراقبت روتین نیز وزن شود و نقطه وزن كودك در هر بار مراقبت در حضور مادر روی منحنی رشد ثبت گردد. در روی كارت رشد سه نمودار رسم شده است كه از پائین به بالا به ترتیب نماینده صدك سوم ،صدك پنجاهم و صدك نود و هفتم است . به طور طبیعی منحنی رشد نیمی از كودكان یك جامعه در بالای صدك پنجاهم و نیم دیگر در پائین آن قرار می گیرد . صدك سوم یعنی از هر 100 كودك 3 كودك در زیر آن قرار دارند .صدك نود و هفتم یعنی از هر100 كودك 97 كودك زیر آن و 3 كودك بالای آن قرار دارند .این كودكان یا خیلی ریز یا خیلی درشت هستند فاصله صدك سوم تا صدك نود و هفتم را حدود تغییر پذیر ی طبیعی می نامند . نحوه رسم منحنی رشد : پائین ستونهای محور افقی محل نوشتن تاریخ تولد و تكرار آن در فواصل ماهانه است به طوریكه باید در پائین خط عمودی صفر ( اولین خط عمودی سمت چپ )تاریخ تولد كودك به روز /ماه / سال نوشته شود و سپس در پائین خطوط عمودی بعدی تكرار شود . چنانچه كودكی با وزن تولد 3 كیلو گرم در 27/11/84 متولد شده باشد ، وزن زمان تولد او بایستی در روی اولین خط عمودی سمت چپ منحنی و روی عدد 3 نقطه گذاری شود ، حال اگر اولین مراجعه كودك بعد از تولد در تاریخ 8/1/85 ووزن او 5/4 كیلو گرم باشد نقطه وزن كودك باید در مستطیل بین دو خط 27/12/84 و 27/1/85 (مستطیل دوم )قرار گیرد و چون اختلاف 27/12/84 تا 8/1/85 كمتر از 15 روز است نقطه مزبور باید در نیمه سمت چپ مستطیل گذاشته شود ، اگر این اختلاف بیش از 15 روز بود در نیمه راست قرار می گرفت . بنابر این چنانچه كودك در نیمه اول ماه سن خود وزن شود نقطه در سمت چپ مستطیل مربوطه و اگر در نیمه دوم ماه سن خود وزن شد نقطه در سمت راست همان مستطیل ثبت میشود . برای تفسیر منحنی رشد  كودك نقطه گذاری صحیح وزن كودك و اتصال این نقطه به نقطه های قبلی اهمیت دارد زیرا اتصال این نقاط به یكدیگر روند خطی رشد كودك را بدست می دهد و تنها در این حال است كه مقایسه آن با منحنیهای سه گانه موجود روی كارت رشد ،تفسیر منحنی و توضیح دادن آن به مادر را میسر میكند . از آنجا كه وقایع مهم زندگی كودك مثل مراحل مهم تكامل و نیز شروع غذای تكمیلی ، قطع شیر مادر ، بیماریها و تولد فرزند بعدی می تواند بر رشد او اثر گذارد ضرورت دارد كه این حوادث به طور عمودی در ماه مربوط به سن كودك و در بالای منحنی رشد نوشته شود . تفسیر منحنی رشد : تمام این فعالیتها برای كمك به تفسیر منحنی رشد و سپس اقدام لازم بر اساس این تغییر است اگر فقط به رسم منحنی اكتفا شود و به مادر در این زمینه آموزش كافی داده نشود و كودك رها شود نه تنها هیچ كار مؤثری انجام نشده است بلكه در قبال سلامت فعلی و آتی كودك و جامعه مسوول و محكوم خواهیم بود.در تفسیر منحنی رشد باید به چند نكته و اصل اساسی توجه داشت : 1-توزین كودك باید به طور صحیح و دوره ای انجام شود . 2-وزن اندازه گیری شده به طور دقیق در منحنی رشد ثبت شود . 3-سیر منحنی رشد بیش از محل آن اهمیت دارد . 4-منحنی رشد به درستی تفسیر شود و اقدامات لازم انجام گیرد و توصیه ها وآموزشهای لازم به مادر داده شود . 5- هر كودك منحنی رشد مخصوص به خود دارد و مهم این است كه منحنی رشد همیشه رو به بالا و موازی با سه خط سیر كند . سیر منحنی رشد ممكن است به یكی از سه طریق زیر باشد : 1-سیر صعودی : چنانچه منحنی رشد كودك حركتی رو به بالا و به موازات یكی از منحنی های سه گانه موجود بر كارت رشد داشت ، رشد مطلوب و پذیرفتنی است ، البته اگر حركت منحنی رو به بالا به نظر آید ولی شیب لازم را نداشته باشد (به موازات منحنیهای مرجع نباشد ) بهتر است كودك تحت مراقبت ویژه قرار گیرد . 2- سیر افقی : چنانچه منحنی رشد كودك افقی باشد هشدار دهنده است و بایستی كودك را مراقبت ویژه نمود . چنانچه سن كودك زیر 6 ماه است اقدامات زیر را انجام دهید : در مورد تغذیه با شیر مادر تاّ كید نموده و مادر را در زمینه تغذیه شیر خوارش راهنمائی كنید ودر جهت حل مشكلات مربوط به شیر دهی او را آموزش دهید و 15 روز بعد پیگیری كنید در صورت بهبود یافتن وضعیت رشد كودك مجدداّ آموزشهای لازم را به مادر بدهید و اگر با وجود شیر دهی موفق همچنان وزن كودك ثابت ماند و علائم دیگری مبنی بر بیماری یا سوء تغذیه نداشت به پزشك ارجاع دهید ولی چنانچه وزن كودك كاهش یافت و یا علائمی مبنی بر بیماری یا سوءتغذیه داشت اورا ارجاع فوری دهید . چنانچه سن كودك بالای 6 ماه است اقدامات زیر را انجام دهید : در مورد تغذیه با شیر مادر و غذای كمكی آموزشهای لازم را به مادر  بدهید و مجدداّ  15 روز بعد او را پیگیری كنید و اگر وضعیت رشد كودك بهبود یافت در مورد سایر مسائل مورد نیاز آموزشهای لازم را به مادر بدهید ولی چنانچه رشد كودك همچنان ثابت بود و یا كاهش داشت مطابق روش بالا اقدام نمائید . 3-سیر نزولی : حركت رو به پائین منحنی رشد  كودك بسیار خطر ناك است در این صورت كودك نیاز به ارجاع فوری و كمكهای فوری درمانی و تغذیه ای دارد. كودكان نیازمند مراقبت ویژه : 1-كودكانی با وزن تولد كمتر از 2500 گرم 2-كودكانی كه در فاصله دو توزین منحنی رشدشان موازی با منحنیهای مرجع نباشد و مرتباّ از ‍آن فاصله گیرد . 3-كودكانی كه منحنی رشد افقی یا نزولی دارند . 4-تولد در فاصله كمتر از 2 سال از تولد قبلی 5-دو قلو یا چند قلو 6-كودك دارای نوعی ناتوانی (مثل عقب ماندگی ذهنی ،بیماری قلبی ،شكاف كام و…) 7-قطع شیر مادر تا قبل از 6 ماهگی و تغذیه با شیر مصنوعی 8-تاّ خیر در تغذیه تكمیلی توجه داشته باشید در  مراقبت ویژه باید فواصل مراقبت روتین را به نصف تقلیل داد ،این امر در كودكان ، در سال اول زندگی از اهمیت  ویژه برخور دار است و زمان مراجعات به 15 روز یكبار در ماه می رسد . نشانه های تاّ خیر رشد در سنین مختلف : قبل از 6 ماهگی : اضافه نشدن وزن (حداقل 500 گرم در ماه )كه بیشتر به علت محروم شدن كودك از شیر مادر رخ می دهد .توصیه های زیر مفید است : -تغذیه انحصاری با شیر مادر -مكیدن پستان در وضعیت صحیح و بطور مكرردر شبانه روز و به مدت نا محدود -درمان فوری عفونتها از 6 تا 12 ماهگی : وزن نگرفتن برای 2 ماه كه به دلیل ناكافی یا حجیم بودن غذای كمكی و عفونتهای شدید و مكرر رخ می دهد . توصیه ها: -تداوم تغذیه با شیر مادر در شبانه روز -دادن غذای كمكی بر اساس سن كودك بطور صحیح -پیشگیری از عفونتهای مكرر و در مان آن پس از یك سالگی:وزن نگرفتن برای 3ماه كه بیشتر به علت غذای ناكافی و عفونتهای شدید ومكرر رخ می دهد .توصیه ها : -تداوم تغذیه با شیر مادر تا 2 سالگی و بیشتر -دادن غذای بیشتر به كودك از سفره خانواده به شرح زیر : (1)   دادن حداقل 5 وعده غذا در روز (2)  بیشتر كردن مقدار غذا در هر وعده (3) دادن یك وعده غذای اضافی هنگام بیماری و اضافه كردن كمی روغن به غذای او -پیشگیری از عفونتهای مكرر و در صورت ابتلا ، درمان سریع بیماری كودك ————————***بازدیدكننده محترم ***  شما همچنین می توانید جهت كسب اطلاعات بیشتر در این رابطه به مطالب زیر مراجعه كنید : ۱- مراقبت های دوران بارداری (مرجع كامل اطلاعات )   ۲- مراقبت های دوران نوزادی ( مرجع كامل اطلاعات)  ۳- مراقبت از اطفال ( مرجع كامل اطلاعات )  ۴- بهداشت دهان و دندان ( مرجع كامل اطلاعات ) ۵- مسمومیت حاملگی ( پره اكلامسی و اكلامسی )۶- حاملگی خارج رحمی ۷-آیا ارتباط جنسی در زمان بارداری و تولد فرزند مجاز است ؟۸- مراقبت های بهداشت دهان و دندان در دوران بارداری ۹-تغذیه زنان در دوران بارداری ۱۰ -بارداری و زایمان